کتاب «حکومت ولایی»، مجلد دوم از مجموعه «اندیشه سیاسی در اسلام» است به قلم «محسن کدیور».

تلاش حقیر بر بوده که در مباحث «حکومت اسلامی» و «ولایت فقیه»، از ادبیات علمی فاصله نگیرم. لذا فعلا به اینکه کدیور طی سال‏های و اخیر و خصوصا سال گذشته چه خیانت‏هایی در حق اسلام و انقلاب روا داشته است، کاری ندارم.

این کتاب از دو بخش کلی تشکیل شده است:

۱- مبادی تصوری ولایت

۲- مبادی تصدیقی ولایت

در بخش اول، از آنجا که فقط به تعاریف و بیان فروع مختلف موضوع «ولایت» پرداخته است، مناقشه چندانی نداریم. گرچه به نظر می‏رسد در برخی موارد تصور درستی ترسیم نشده و یا مباحث مطرح شده کامل نیست. همچنین این بخش استدلال‏هایی نیز دارد که قابل خدشه‏اند. اما به هر حال فعالا کاری به آن ندارم.

اما بخش دوم که مشتمل بر استدلال‏های عقلی و نقلی پیرامون موضوع «ولایت فقیه» است، بستری بسیار مناسب برای بحث فراهم می‏آورد! همچنین مطالب بخش اول در استدلال‏های این بخش نقشی پررنگ دارند و شاید بتوان ضمن نقد بخش دوم، بخش اول را نیز مورد توجه قرار داد.

در پیشگفتار «حکومت ولایی» به قلم نویسنده می‏خوانیم:

***

این کتاب عهده‏دار بحث از محور «ولایت» است. محور ولایت یکی از چهار محور نظریه رسمی «ولایت انتصابی مطلقه فقیه» است. علاوه بر آن، ولایت، محور مشترک دیگر نظریه‏های مبتنی بر مشروعیت الهی بی‏واسطه (ربانی سالاری) یعنی «نظریه سلطنت مشروعه»، «نظریه ولایت انتصابی عامه فقیهان» و «نظریه ولایت انتصابی عامه شورای مراجع تقلید» نیز هست. ولایت نوعی رابطه بین حاکم الهی و مردم است. حکومتی که رابطه خود را با مردم بر اساس ولایت پایه‏گذاری کرده، حکومت ولایی نامیده شده است.

حکومت ولایی از سه زاویه می‏باید مورد بحث، تحلیل و مطالعه واقع شود: اول مبادی تصوری ولایت، دوم مبادی تصدیقی ولایت و سوم پیامدها، لوازم، ریشه‏ها و احکام ولایت. آنچه در این کتاب عرضه شده تنها دو ثلث از مباحث حکومت ولایی یعنب زاویه اول و دوم است. برسی زاویه سوم به علل و عواملی به مجلدات بعدی این مجموعه منتقل شده است.

«حکومت ولایی» نخستین جلد از مباحث تحلیلی نظریه «ولایت انتصابی مطلقه فقیه» است. لذا در این مجلد ما به انتصاب، اطلاق و فقاهت نپرداخته‏ایم. شناخت همه‏جانبه این نظریه محترم علاوه بر «حکومت ولایی» در گرو انتشار دیگر مباحث آن یعنی «حکومت انتصابی»، «حکومت مطلقه»، «زمامداری فقیه و حکومت فقهی» است. جلد اول مجموعه «اندیشه سیاسی در اسلام» یعنی «نظریه‏های دولت در فقه شیعه»- که عهده‏دار طبقه‏بندی و تحلیل اجمالی دیدگاه‏های مختلف سیاسی فقهای شیعه بود- در اسفند ۱۳۷۶ منتشر شد. خداوند رحمان را شکرگذارم که جلد دوم این مجموعه- حکومت ولایی- هم‏زمان با چاپ دوم جلد اول، تقدیم دوست‏داران اندیشه سیاسی، حقوق اساسی و فقه سیاسی می‏شود. جلد سوم این مجموعه نیز به رشته تحریر در آمده است. امیدوارم توفیق انتشار آن به زودی نصیب شود.

مباحث این جلد در قالب یک مقاله بلند در سال‏های ۱۳۷۳ نگارش یافت، هر چند سوگوارانه توفیق انتشار نیافت. در این فرصت پنج ساله، مقاله در اختیار جمعی از صاحب‏نظران قرار گرفت، به علاوه در بعضی محافل آموزشی به بحث گذاشته شد. تذکرات، پیشنهادات، انتقادات و سؤالات جدید به توسعه مقاله انجامید. تحریر دوم بحث در قالب یک سلسله مقاله در هفته‏نامه «راه نو» (شماره ۳ تا ۲۰، اردیبهشت تا شهریور ۱۳۷۷) به پایمردی اکبر گنجی منتشر شد. کتاب «حکومت ولایی» همان تحریر دوم است با اصلاحات جزئی مطبعی.

***

اصلا قصد ندارم پیش از ورود به بحث، نگرش خاصی را نسبت به این کتاب در ذهن خوانندگان القاء کنم. اما از آنجا که ممکن است برخی از دوستان مراجعه مستقیم به کتاب داشته باشند ذکر این نکته ضروریست:

به نظر حقیر این کتاب از مصادیق بارز «کتب ضاله» است و اگر صلاحیت علمی لازم را ندارید، مطالعه آن شرعا حرام است.